Tết Thanh minh là một trong những ngày lễ quan trọng trong văn hóa Việt cùng một số quốc gia châu Á khác. Cùng khám phá nguồn gốc, ý nghĩa và những lễ/tục trong ngày này để biết được tết Thanh minh là ngày nào và tại sao tết Thanh minh lại được coi trọng nhé!
Contents
Tết thanh minh là gì?
Tết Thanh minh hay còn gọi Tiết Thanh minh là tiết thứ năm trong số hai mươi tư tiết khí của Âm lịch (Nông lịch) của một số quốc gia như: Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Triều Tiên, Nhật Bản.
Tiết Thanh minh sẽ đến sau Tiết Lập xuân 45 ngày, lúc này, những cơn mưa bụi của trời xuân đã hết và bầu trời trở nên quang đãng, sáng sủa hơn nên được gọi là Thanh minh (thanh (清) trong thanh lọc, thanh khiết, mang ý nghĩa chỉ sự “sạch sẽ” hay “trong lành”, minh (明) mang nghĩa là “tươi sáng”).
Tết Thanh minh thường gắn liền với tảo mộ – thăm nom, sửa sang phần mộ tổ tiên. Với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, Tết Thanh minh từ xa xưa đã trở thành một ngày lễ quan trọng, thiêng liêng, đi sâu vào tiềm thức của người dân Việt Nam.
Vậy Tết Thanh minh vào ngày nào? Theo quy ước, Tiết Thanh minh rơi vào tháng Ba nếu tính theo lịch Âm. Thông thường, các vùng miền tại Việt Nam đa số sẽ lấy ngày 3/3 Âm lịch làm ngày Tết Thanh minh.
Nguồn gốc, ý nghĩa của ngày Tết Thanh minh tảo mộ
Nguồn gốc của Tết Thanh minh
Tết Thanh minh có nguồn gốc bắt nguồn từ Trung Quốc. Chuyện kể rằng, đời Xuân Thu, nước tấn đời vua Tấn Văn Công, đất nước loạn lạc, nhà vua phải bỏ nước lưu vong, nay trú nước Tề, mai trú nước Sở.
Lúc bấy giờ có một hiền sĩ tên Giới Tử Thôi theo vua giúp đỡ mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, vì lương thực đã cạn kiệt, Giới Tử Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi của mình nấu lên dâng vua. Sau khi vua ăn xong hỏi ra mới biết nên đem lòng cảm kích vô cùng.
Giới Tử Thôi theo phò Tấn Văn Công trong suốt 19 năm, cùng nhau nếm trải biết bao gian truân nguy hiểm. Về sau, Tấn Văn Công giành lại được ngôi báu làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu hĩnh cho những người có công nhưng lại quên công lao của Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi không oán giận vì nghĩ mình làm được việc gì cũng là nghĩa vụ của mình, chứ không có công lao gì đáng nói. Vì vậy, ông đã đưa mẹ cùng vào núi Điền Sơn ở ẩn.
Về sau Tấn Văn Công đã nhớ ra và cho người đi tìm. Tuy nhiên, Giới Tử Thôi không chịu rời Điền Sơn ra lĩnh thưởng. Tấn Văn Công bèn hạ lệnh đốt rừng với ý muốn thúc ép Giới Tử Thôi phải ra, nhưng ông nhất định không chịu tuân mệnh, rốt cục cả 2 mẹ con ông đều bị chết cháy.
Vì thương xót, nhà vua lập miếu thờ và hạ lệnh trong dân gian phải kiêng đốt lửa 3 ngày, chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm (khoảng từ ngày 3/3 đến 5/3 âm lịch hàng năm). Kể từ đó, ngày mùng 3/3 âm lịch hằng năm được gọi là ngày Tết Hàn thực, mục đích để tưởng nhớ đến công ơn dưỡng dục của những người đã khuất.
Từ thời Lý nhân dân ta đã tiếp nhận tết Hàn thực nhưng có sự biến đổi về ý nghĩa của ngày tết này, mang đậm màu sắc truyền thống, phù hợp với tâm lý cũng như đời sống thường nhật của người dân nước Việt.
Vào ngày tết Hàn thực, người Việt ta không kiêng lửa, mọi công việc nấu nướng vẫn được thực hiện, bên cạnh đó người Việt dùng bánh trôi – bánh chay cho tết Hàn thực với ý nghĩa tượng trưng đó là các thức ăn nguội – hàn thực. Chính vì vậy người Việt còn gọi Tết Hàn thực bằng tên gọi khác là tết bánh trôi – bánh chay. Sau này, Tết Hàn thực cũng được sáp nhập luôn vào lễ hội Tết Thanh minh và trở thành ngày Thanh minh.
Ý nghĩa Tiết Thanh Minh là gì?
Tuy không phải là cái Tết lớn nhưng Tết Thanh minh lại gắn liền với đạo đức, với bổn phận con người Việt Nam – bổn phận của con cháu cùng tưởng nhớ công lao của tổ phụ, của những người đi trước. Đây được xem là ngày giỗ tổ chung để mọi người có dịp trả nghĩa, báo hiếu, gọi là đền đáp phần nào công ơn sinh thành tạo dựng của tổ tiên.
Theo quan niệm của người Việt xưa, Tiết Thanh minh là thời điểm trong lành nhất năm nên rất phù hợp để thực hiện các nghi lễ quan trọng, ví dụ như tảo mộ. Lý do là vì ngày này thời tiết chuyển sang ấm dần, mưa nhiều hơn, cây cỏ tốt hơn trùm lên mộ, có thể khiến cho mộ sụt lở nên cần phải cắt cỏ, đắp thêm đất lên mộ.
Chính vì vậy, tại Việt Nam, Tết Thanh minh cũng là dịp để những gia đình, dòng họ thực hiện lễ tảo mộ (tức là sửa sang lại mộ phần của gia tiên cho sạch sẽ, khang trang và làm lễ cúng gia tiên).
Nhân lúc đi Thanh minh tảo mộ, để tưởng nhớ tổ tiên, những người thân đã khuất, mọi người có thể cùng dạo chơi ngắm cảnh cỏ cây tươi tốt, nên còn gọi là Đạp Thanh. Nguyễn Du có câu thơ:
“Thanh Minh trong tiết tháng ba
Lễ là tảo mộ, hội là Đạp Thanh”
(Trích “Truyện Kiều” – Nguyễn Du.)
Tết Thanh minh trong năm 2023 là ngày nào?
Việc duy trì các phong tục tập quán truyền thống của dân tộc là một điều rất được quan tâm hiện nay. Chính vì vậy, Tết Thanh minh năm 2023 bắt đầu vào ngày nào là điều mà rất nhiều người thắc mắc.
Như đã nói ở trên, Tết Thanh minh sẽ diễn ra vào tháng Ba, bắt đầu từ ngày 3/3 đến hết tháng 3 Âm lịch. Vì năm 2023 là năm nhuận Âm lịch nên Tết Thanh minh sẽ vào thứ Bảy ngày 22/04/2023 Dương lịch.
Một số điều không nên làm vào Tết Thanh minh
Sau đây là một số điều kiêng kỵ mà bạn cần tránh làm vào ngày Tết Thanh minh:
- Khi đi tảo mộ tránh giẫm đạp lên các phần mộ.
- Không bàn tán hay chỉ trỏ vào phần mộ của các gia đình khác.
- Người đang ốm, phụ nữ có thai hay đang tới tháng… không nên đi tảo mộ bởi ở đó rất dễ bị nhiễm phải khí lạnh.
- Hạn chế cười đùa, nô nghịch khi đi tảo mộ.
- Đi tảo mộ nên đi đông người, tránh đi chiều tối hay buổi đêm.
- Sau khi đi tảo mộ về, nên hơ qua hoặc đốt 1 đống lửa nhỏ rồi bước chân qua để loại bớt âm khí.
- Tránh để tóc che kín trán vào ngày lễ Thanh minh bởi trán là cửa vận, tốt nhất bạn nên để ánh sáng thanh minh chiếu rọi…
Trên đây, chúng tôi vừa chia sẻ đến bạn thông tin ngày Tết Thanh minh là gì, nguồn gốc, ý nghĩa của ngày tết này và giúp bạn biết được Tết Thanh minh năm 2023 là ngày nào. Gia chủ nào đang có dự tính sửa sang lại mộ phần của gia tiên thì hãy nắm rõ thời gian tiến hành. Hy vọng bài viết sẽ hữu ích với quý bạn, cảm ơn bạn đã theo dõi!
